Kimse yola kaza yapmak için çıkmaz, ama her motorcu bir gün ya kendi kazasında ya da bir başkasının kazasında ilk dakikalarda ne yapacağına karar vermek zorunda kalır. O dakikalarda doğru hareket etmek bilgiyle değil, önceden hazırlanmış olmakla ilgilidir. Panik anında düşünmek zordur; plan önceden yapılır.
Bu rehber iki soruya cevap veriyor: Bir kaza ya da arızayla karşılaştığında ilk adımlar ne olmalı, ve kendi olası acil durumun için bugün ne hazırlayabilirsin? Burada yazanlar ilk yardım eğitiminin yerini tutmaz; en yakın ilk yardım kursuna katılmak her motorcu için iyi bir yatırımdır.
Önce güvenlik: olay yerini emniyete al
Bir kazaya tanık olduğunda ilk refleks yaralıya koşmak olur. Önce dur ve bak: ikinci bir kaza, ilkinden daha ölümcül olabilir. Motorunu trafik akışının dışına, mümkünse olay yerinin öncesine park et, dörtlüleri yak. Reflektif yeleğin varsa giy, üçgen reflektörün varsa yola gelen araçların görebileceği mesafeye koy. Gece ya da virajlı yolda bu mesafeyi daha uzun tut.
Yakıt sızıntısı, duman ya da kablo kıvılcımı görüyorsan yaklaşmadan önce değerlendir; motoru kaldırmaya çalışırken kendini yaralama. Kontağı kapatmak yangın riskini azaltır.
112'yi ara: kısa, net, sırayla
Türkiye'de tüm acil çağrılar için tek numara 112. Aradığında şunları sırayla söyle: tam konum (yol adı, yön, en yakın kilometre taşı ya da işaret noktası), ne oldu, kaç yaralı var, yaralıların durumu (bilinç açık mı, nefes alıyor mu, kanama var mı). Telefonu operatör kapatmadan kapatma; sana yapman gerekenleri söyleyebilir.
Konumu tarif etmekte zorlanıyorsan telefonundaki harita uygulamasından koordinatı okuyabilirsin. Grup halinde sürüyorsanız biri 112'yi ararken diğeri trafiği yönlendirsin; görev paylaşımı kargaşayı önler.
Kaskı çıkarma kuralı
En sık yapılan hata, yaralı motorcunun kaskını hemen çıkarmaktır. Omurga ya da boyun yaralanması varsa bu hareket kalıcı hasara yol açabilir. Temel kural: yaralı nefes alıyorsa ve kusma ya da solunum tıkanıklığı yoksa kaskı çıkarma, vizörü aç, nefes yolunu izle ve sağlık ekibini bekle. Kask ancak solunum durmuşsa ve suni solunum gerekiyorsa, tercihen iki kişiyle, başı ve boynu sabit tutarak çıkarılır. Bu tekniği ilk yardım kursunda uygulamalı öğrenmek şarttır.
Yaralıyı taşımaya ya da "rahat etsin" diye hareket ettirmeye çalışma. Yalnızca yangın, trafik ya da benzeri doğrudan tehlike varsa yer değiştir. Bilinci açık olan yaralıyla konuş, sakin tut, onu yalnız bırakma. Üzerini örtmek şoka karşı yardımcı olur.
Kanama ve bilinç kontrolü
Görünür bir kanama varsa temiz bir bezle doğrudan ve sürekli baskı uygula; mümkünse eldiven kullan. Baskıyı kaldırıp "durmuş mu" diye bakma, bezi değiştirme; üstüne yeni bez ekle. Bilinci kapalı ama nefes alan birini, boyun yaralanması şüphesi yoksa, yan yatış pozisyonuna almak kusma durumunda nefes yolunu korur. Bu ayrım ince bir karardır; emin değilsen 112 operatörünün yönlendirmesine uy.
Kendi acil durumun için bugün hazırla
Kazada bilincin kapalıysa senin adına konuşacak bilgiler ne kadar ulaşılabilir? Birkaç küçük hazırlık büyük fark yaratır:
- Telefonda acil durum bilgisi: iPhone'da Sağlık uygulamasındaki "Tıbbi Kimlik", Android'de "Acil durum bilgileri" kilit ekranından erişilebilir. Kan grubunu, alerjilerini ve acil kişilerini buraya gir.
- Acil durum kişileri: rehberde "ACİL" ya da "ICE" önekiyle kayıtlı olsun; yardıma gelen kişi aramayı bilsin.
- Kaska ya da motora acil durum etiketi: QR okutulunca kan grubunu ve yakınlarını gösteren bir etiket, telefonun kilitli ya da kırık olduğu durumda tek bilgi kaynağıdır.
- Sigorta ve ruhsat bilgileri: fotoğrafları telefonda ve bir yakınında olsun. Hangi belgenin ne işe yaradığını sigorta ve kasko rehberinde anlattık.
- Yola çıkmadan haber ver: uzun sürüşlerde bir yakının rotanı ve tahmini dönüş saatini bilsin.
Motorcunun ilk yardım ve yol çantası
Küçük bir sele altı çantasına sığacak liste: tek kullanımlık eldiven, steril gazlı bez ve sargı, yara bandı, yapışkan bant, makas, acil durum battaniyesi, reflektif yelek, küçük fener ya da telefon için yedek güç bankası, lastik tamir tıpa seti ve mini hava pompası, birkaç kablo bağı ve bir düdük. Grup sürüşlerinde çantayı en az bir kişinin taşıması yeterlidir; kimin taşıdığını herkes bilsin.
Kazadan sonra: belge ve kayıt
Yaralı yoksa ve araçlar çekilebilir durumdaysa, trafiği açmadan önce olay yerinin ve hasarın fotoğrafını çek. Karşı tarafın plakasını, ruhsat ve sigorta bilgilerini al; tanık varsa iletişim bilgisini not et. Yaralanma varsa ya da taraflar anlaşamıyorsa polisi bekle; tutanak olmadan olay yerinden ayrılmak sigorta sürecini zorlaştırır. Kendi küçük görünen yaralanmalarını da küçümseme; adrenalin acıyı saatlerce gizleyebilir, sağlık kontrolünden geç.
Grup sürüşünde güvenlik ağı
Kalabalık sürüşlerde kazadan çok, grubun birbirini kaybetmesi ve yardıma geç ulaşması sorun olur. El işaretleri, sürüş düzeni ve kapanış sürücüsü kurallarını konvoy sürüşü rehberinde anlattık. Motordaş’ın canlı grup sürüşü özelliğinde herkes birbirini haritada görür; geride kalan ya da yardım isteyen bir motordaş tek dokunuşla tüm gruba haber verebilir. Kaza anında en değerli şey zamandır; hazırlıklı olmak o zamanı sana geri kazandırır.